Zutphensestraat

Dordrecht/slachtoffers leegvegen Het Apeldoornsche Bosch

Er is een verhaal over de Dordtse slachtoffers van het leegvegen van Het Apeldoornsche Bosch gepubliceerd. Het is een aangrijpend verhaal. Belangstellenden kunnen dit verhaal HIER LEZEN

Zutphensestraat
Zutphensestraat Synagoge Het Apeldoornsche Bosch.
Zutphensestraat
Zutphensestraat Ongeveer 1938. Centraal IsraŽlitisch Krankzinnigen Gesticht. Voetbalwedstrijd op het sportterein. Archief: D. Tol.

Wilt u filmpjes zien?

KLIK DAN HIER

Centraal IsraŽlitisch Krankzinnigen Gesticht

Zutphensestraat 106

De psychiatrische inrichting werd in 1909 geopend als instelling van de Vereniging Centraal-Israëlitisch Krankzinnigengesticht in Nederland. Het gesticht groeide uit tot de grootste Joodse inrichting in Nederland en had vlak voor de Tweede Wereldoorlog een opnamecapaciteit van ruim 1.000 patiënten.

In het eerste jaar van de oorlog werden ruim 100 patiënten meer opgenomen dan de inrichting eigenlijk plaatsen kon. Het merendeel van hen kwam uit het doorgangskamp Westerbork. Op 1 april 1942 kreeg de inrichting de verordening opgelegd: alle niet-joodse personeelsleden moesten ontslagen worden. Ruim een derde van het personeel verliet de inrichting. Nadien werd het personeelstekort ruimschoots opgevuld met de komst van joodse mensen uit met name Amsterdam. Men had het idee dat 'Het Apeldoornse Bosch' door de bezetter met rust gelaten zou worden en probeerde zo te ontkomen aan een dreigende deportatie. Indertijd kreeg de inrichting de bijnaam 'Jodenhemel'.

Op 11 januari 1943 kwam commandant Aus der Fünten ('Hauptsturmführer van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung') naar het inrichtingsterrein kijken. Een week later, op 20 januari, arriveerde een groep van ongeveer honderd mannen van de Ordedienst uit Westerbork (de kamppolitie, bestaande uit Duitse en Nederlandse joden). Diezelfde dag vertelde de spoorwegbeambte Harmannus Kalkema dat op het station van Apeldoorn een trein van veertig wagons met plaats voor zeker 1.500 personen in gereedheid werd gebracht. Ongeveer de helft van het personeel (circa 175 personen) en tachtig patiënten zagen kans tijdig te vluchten.

De volgende dag werd het terrein door de Grüne Polizei omsingeld. Onder leiding van Aus der Fünten werd 'Het Apeldoornse Bosch' ontruimd. Om zeven uur in de ochtend vertrok de trein met circa 1.300 joden via Westerbork naar het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Van de patiënten en het begeleidende personeel werd nooit meer iets vernomen. Van het overige weggevoerde personeel hebben waarschijnlijk slechts veertien mensen de kampen overleefd.

------------------------------------------------------------------------------------

De joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch vormde tijdens de beginjaren van de bezetting een 'veilige haven'. Na het gedwongen ontslag van het niet-joodse personeel kwamen jonge mensen uit het hele land naar Apeldoorn. Ver weg van razzia's en oproepen tot gedwongen tewerkstelling. Als leerling-verpleegkundigen zonder enige ervaring of opleiding deden zij hun uiterste best voor de patiënten te zorgen. Eind 1942 name de dreiging toe. De directie had aanwijzingen dat een ontruiming op handen zou kunnen zijn. Op 20 januari 1943 was er geen twijfel meer mogelijk. De joodse Ordedienst uit kamp Westerbork arriveerde bij Het Apeldoornsche Bosch. Zij waren de voorhoede van de troepen die de volgende dag de inrichting zouden leeghalen. Veertig goederenwagons stonden klaar op het statipn van Apeldoorn voor het transport van patiënten en verpleegkundigen. De verplegers stonden voor een onmogelijk dilemma. Wat te doen? Vluchten? Bij de patiënten blijven?
Ongeveer 150 verpleegkundigen en 80 patiënten slaagden erin te vluchten. Bijna 1.300 patiënten waaronder de kinderen uit het tehuis voor zwakbegaafde en moeilijk lerende kinderen Paedagogium Achisomog en 50 verpleegkundigen werden vanuit Apeldoorn op transport gesteld naar Auschwitz. Niemand van hen overleefde. Het overige personeel werd doorgevoerd naar kamp Westerbork, 14 van hen overleefden de kampen.

Het Apeldoornse Bos

Zutphensestraat
Zutphensestraat Groot Schuylenburg
Het Apeldoornse Bos
Het Apeldoornse Bos

Boekje Apeldoornsche Bosch uit 1932

Boekje DEEL 1 KLIK HIER [4.840 KB] om naar het boekje te gaan. (pdf-file)
Boekje DEEL 2 KLIK HIER [5.120 KB] om naar het boekje te gaan. (pdf-file)